W stronę konstruktywizmu w naukach o poznaniu: Od metodologicznego indywidualizmu do bio-społeczno-kulturowego konstruktywizmu

W środę 22 kwietnia 2026 r. o godzinie 14.00 w Instytucie Psychologii UMK (aula 105) odbędzie się spotkanie w ramach Naukowych Śród.

Dr Daniel Żuromski (Katedra Kognitywistyki UMK) wygłosi referat pt. W stronę konstruktywizmu w naukach o poznaniu: Od metodologicznego indywidualizmu do bio-społeczno-kulturowego konstruktywizmu.

Streszczenie

Jest to pierwszy referat dotyczący stanowiska bio-społeczno-kulturowego konstruktywizmu. Referat zostanie poświęcony ograniczeniom klasycznego podejścia do poznania, opartego na indywidualizmie metodologicznym, w którym kultura i społeczeństwo pełnią przede wszystkim rolę kontekstową lub wyzwalającą wrodzone zdolności jednostki.

W referacie argumentuję, że intuicje leżące u podstaw indywidualizmu metodologicznego mogą być częściowo zakorzenione w kulturowym indywidualizmie charakterystycznym dla społeczeństw WEIRD, który stanowi ważny element ich psychologii moralnej i poznawczej. Ponadto formułuję koncepcję „pętli epistemicznej WEIRD” – mechanizmu samopotwierdzania się teorii poznawczych, w którym kulturowo ukształtowane intuicje badaczy wpływają na konstrukcję modeli teoretycznych, które następnie uzyskują empiryczne potwierdzenie w populacjach funkcjonujących w tej samej ekologii kulturowej. Prowadzi to do złudzenia uniwersalizmu i indywidualizmu, w którym – mówiąc obrazowo – umysł WEIRD tworzy WEIRD-owe teorie i potwierdza je na populacjach WEIRD.

Tezę tę ilustruję trzema przykładami ograniczeń indywidualistycznych modeli wyjaśniania: społecznym charakterem racjonalności, relacyjnymi modelami emocji oraz kolektywnymi źródłami innowacyjności w teorii ewolucji kulturowej.